Przypadkowe znalezisko: Odkrywamy kulturowe mozaiki Pietro Citatiego
Ta książka pojawiła się u nas w domu nieoczekiwanie. Została wycofana z obiegu przez jedną z bibliotek uniwersyteckich. Zainteresował nas tytuł i ją przygarnęliśmy. Kiedy zaczęłam czytać, nie mogłam się oderwać. Zaciekawiła i zainspirowała mnie do przemyśleń, a także do odwiedzenia kilku miejsc w Paryżu.
Pietro Citati (1930-2022) był znanym włoskim krytykiem literackim i pisarzem. Specjalizował się w eseistyce. Jego rozważania dotyczyły znanych postaci literatury światowej. Książki i artykuły Citatiego poświęcone były życiu i twórczości, m.in. Johanna Wolfganga von Goethe, Franza Kafki, czy Marcela Prousta. W swojej twórczości opisywał także postaci historyczne. Spośród nich, warto wymienić pracę o Aleksandrze Wielkim. Był wieloletnim przyjacielem włoskiego pisarza Italo Calvino.
Izrael i Islam to zbiór esejów. Wpisuje się w odrębny wątek tematyczny w jego pisarstwie, a mianowicie w rozważania kulturoznawczo-religijne na temat wspólnych korzeni Judaizmu i Islamu. Celem, który przyświecał mu pisząc tę książkę było symboliczne pogodzenie zwaśnionych stron – muzułmanów i żydów, poprzez uwypuklenie elementów kulturowo wspólnych, które ich łączą. Skupił się także na wyjaśnieniu, skąd bierze się antysemityzm europejski? I dlaczego Żydzi uważają się za naród wybrany?
Czytałam te eseje z dużym zainteresowaniem, bardzo szybko, bo trudno mi się było oderwać. Znalazłam w tej książce wiele interesujących informacji, przyczynków do dalszych studiów i rozmyślań. Te eseje, sprawne literacko, pomogły mi wiele kwestii zrozumieć, zauważyć, poznać. Zobaczyć różnice i podobieństwa między trzema największymi religiami monoteistycznymi – Judaizmem, Chrześcijaństwem i Islamem. Znalazłam w niej próbę odpowiedzi na trudne pytania – Dlaczego Żyd Józef (faryzeusz) został zwolennikiem cezara Tytusa Flawiusza? Skąd bierze się odporność i zdolność do przetrwania diaspory żydowskiej? Jak zmieniała się religia żydowska? Dlaczego mistycyzm z jednej strony fascynuje, a z drugiej strony traktowany jest jako bluźnierstwo? Dlaczego Żydzi wciąż czekają na mesjasza? Jakie są przyczyny, że Żydzi tak dużo osiągają intelektualnie? To tylko niektóre zagadnienia, które autor porusza. W pamięci zapadły mi również barwnie napisane eseje poświęcone Simone Weil, Josephowi Rothowi, Hannah Arendt i Brunowi Schulzowi.
Citati interesująco opisuje również w jaki sposób w miniaturach perskich ewaluowała postać anioła. Wskazuje na różnice ikonograficzne między malarstwem europejskim i przedstawieniami w świecie muzułmańskim. Zwraca uwagę jak istotną rolę odgrywały kontakty między Europą a Azją. Skąd brały się wzajemne fascynacje i zapożyczenia. Przypomina także, że historie biblijne znane były poza naszym europejskim uniwersum. Szczególnie zapadła mi w pamięci opowieść o Tobiaszu i rybie – bohaterze Starego Testamentu. Za pośrednictwem Portugalczyków ta historia stała się znana na dworach ówczesnych władców muzułmańskich. Twórczo przetworzona, weszła do zbioru tematów ikonograficznych muzułmańskich miniaturzystów. Na okładce książki jest jedno z tych przedstawień. Autor poświęca mu osobny esej.
Polecam tę lekturę. Dzięki tej książce udało mi się lepiej zrozumieć, uporządkować kilka zagadnień i faktów w kontekście kulturowo-religijno-historycznym. Zawdzięczam też Citatiemu zainspirowanie mnie do odwiedzenia miejsc w Paryżu, m.in. Café Le Tournon. Ta kawiarnia była ulubionym miejscem pracy i spotkań Josepha Rotha. Działa do dziś.
